Kunstmatige intelligentie veroorzaakt drie fundamentele verschuivingen, waardoor IT-organisaties en hun leiders anders omgaan met softwareontwikkeling, data en operations en bedrijfsstrategische keuzes. Dat was de conclusie tijdens een recente ledenbijeenkomst van CIO-nxt, de groeiende vereniging van zelfstandige interim-techleiders, toezichthouders en adviseurs.
Veel ontwikkelingen rond AI die vijf jaar geleden nog futuristisch leken, gebeuren inmiddels dagelijks. Complete applicaties worden nagebouwd met de hulp van AI-agents, requirements worden automatisch gegenereerd en bestaande systemen kunnen binnen een dag opnieuw worden opgebouwd op basis van API’s. “Wie zich nog afvraagt in hoeverre AI impact heeft op IT, heeft de boot feitelijk al gemist”, stelde discussieleider en CIO-nxt-lid Marcel Krom na afloop. “Onze leden passen hun IT-organisaties qua structuur en operatie al aan.”
De discussie over strategie, governance en softwareontwikkeling werd ingeleid door Frank Vogelezang. Als onderzoeker bij AcICT adviseert hij sinds 2024 organisaties binnen de overheid over de slaagkans van ICT-projecten, waarmee hij bijdraagt aan de juiste inrichting, beheer en onderhoud van informatiesystemen. De tweede spreker, Jan van de Poll van Praioritize, verwerkte vervolgens de door Vogelezang toegelichte Nederlandse Praktijkrichtlijn in zijn virtuele consultant. Daarmee was de brug naar AI een feit.
AI-ecosysteem
Kunstmatige intelligentie gaat het bouwen van software de komende jaren enorm versnellen, terwijl de klassieke stappen in softwareontwikkeling langzaam zullen verdwijnen. Uitgebreide functionele specificaties, handmatig geschreven requirements en langdurige documentatieprocessen maken plaats voor automatisch gegenereerde requirements, uit bestaande code afgeleide documentatie, en AI-agents die meebouwen, testen, verbeteren.
De grootste verandering speelt in de manier waarop software wordt gebouwd. Praktijkvoorbeelden tijdens de bijeenkomst varieerden van het AI-ondersteund nabouwen van een volledige CRM-omgeving, een experiment rond het genereren van servicemanagement-functionaliteit, en het binnen een dag opnieuw genereren van mobiele applicaties op basis van bestaande API’s.
Dat vraagt om nieuwe rollen: variërend van een autonome co-engineer tot een AI-agent die samenwerkt met ontwikkelaars. Marcel Krom: “Het verandert ook de development-cycle van ontwikkelstraat naar AI-ecosysteem. Bijvoorbeeld een hub-and-spoke-model, vergelijkbaar met federated data-architecturen. De centrale AI-capability levert dan tooling en governance, zodat business-teams zelf applicaties kunnen bouwen.”
Vooral front-office toepassingen kunnen hierdoor razendsnel opgeleverd worden. “Een paar slimme medewerkers met gezond verstand en AI-tools kunnen binnen korte tijd nieuwe oplossingen bouwen. Dat leidt wel tot een nieuw probleem: als iedereen software kan maken, kan een nieuw tijdperk van shadow-IT ontstaan.”
Data & operations
De democratisering van softwareontwikkeling maakt governance cruciaal. Veel CIO’s en vergelijkbare leiders verwachten dat organisaties een nieuwe kernfunctie nodig hebben: een AI-native capability team, dat AI-modellen traint, datamodellen ontwikkelt, tooling en agents beheert en architectuur en governance bewaakt. Deze groep kan belangrijker worden dan traditionele senior developers.
“Je hebt meer aan slimme AI-toepassers dan aan klassieke senior ontwikkelaars”, stelde een aanwezige CIO. Ook AcICT-onderzoeker Frank Vogelezang ziet dat AI nieuwe handvatten biedt voor uitgebreidere kwaliteitscontrole.
Tegelijk ontstaan nieuwe risico’s, want wie controleert de AI-agents, wie bewaakt security bij AI-gegenereerde software en hoe voorkom je ongecontroleerde systemen? Sommige CIO’s denken dat de governance deels door AI kan worden uitgevoerd. Zo kan AI bijvoorbeeld controleren of er al bestaande systemen, API’s of functionaliteiten beschikbaar zijn.
Volgens discussieleider Marcel Krom was er één duidelijke voorwaarde: “Er moet altijd een mens op de stopknop kunnen drukken. Daarom moet de orchestratielaag — de architectuur die AI-agents aanstuurt — sterker zijn dan de agents zelf.”
Bedrijfsstrategie
Uiteraard heeft dit alles impact op de bedrijfsstrategie, waardoor AI steeds meer een bestuurlijk thema wordt. Naast het in razend tempo ontwikkelen van software, kan AI worden ingezet voor het supersnel genereren van marktanalyse en strategische scenario’s. Traditionele adviesrollen veranderen doordat informatie en inzichten uit de markt direct beschikbaar zijn.
Maar hebben boards wel voldoende kennis om strategische keuzes rond AI te maken? Volgens de aanwezige techleiders onderschatten veel collega-bestuurders vooralsnog de impact. Intussen proberen grote platformbedrijven hun klanten op basis van nieuwe, transformatieve producten en diensten sterker te verankeren in hun data-ecosystemen.
“De strategische waarde van data wordt steeds duidelijker”, concludeerde een deelnemer. “Wie controle heeft over de data, controleert immers het ecosysteem.”
Conclusie: werk aan de winkel voor organisaties en hun leiders die klaar willen zijn voor een nieuwe wereld waarin software, maar ook operationele en strategische analyses en inzichten vrijwel onbeperkt gegenereerd kunnen worden.